Dwa dni w Wiedniu łączące imperialne rezydencje Habsburgów z architekturą Ringstraße, sztuką i techniką. W programie pałace Hofburg, Belweder i Schönbrunn, Muzeum Historii Naturalnej, wiedeńskie kawiarnie i lokalne gospody z dala od turystycznego zgiełku.
Przewodnik po Wiedniu
Graffiti i street art nad Donaukanal
Donaukanal (Kanał Dunajski) to dawne ramię Dunaju, uregulowane w XIX wieku w ramach ochrony Wiednia przed powodziami. Nad nim biegła też linia miejskiej kolei Stadtbahn projektu Otto Wagnera, dziś część sieci metra i kolei miejskiej.
Betonowe mury nabrzeża stały się z czasem jedną z największych plenerowych galerii street artu w mieście: część ścian ma status legalnych miejsc do malowania, a prace stale się zmieniają — malują tu zarówno lokalni, jak i przyjezdni artyści.
- Część ścian wzdłuż kanału to legalne miejsca do malowania, dlatego murale i graffiti zmieniają się tu niemal co tydzień.
Wielkoformatowe murale, liternictwo (graffiti), szablony i paste-upy. Prace się zmieniają — najlepiej po prostu przejść nabrzeżem w okolicy Schwedenplatz i zobaczyć, co jest aktualnie.
Hofburg
Hofburg przez ponad sześć stuleci stanowił główną zimową rezydencję dynastii Habsburgów, od XIII-wiecznego panowania pierwszych władców z tego rodu aż po upadek monarchii austro-węgierskiej w 1918 roku. Kompleks nie powstał według jednolitego planu, lecz był stopniowo rozbudowywany przez kolejnych cesarzy, przez co stanowi swoiste kompendium stylów architektonicznych – od gotyku, przez renesans i barok, aż po monumentalny historyzm schyłku XIX wieku.
Najmłodszą częścią pałacu jest Neue Burg, wybudowany na przełomie XIX i XX wieku jako element planowanego, lecz nigdy niedokończonego Kaiserforum (Forum Cesarskiego). Obecnie Hofburg łączy funkcje muzealne z reprezentacyjnymi – to tutaj mieści się oficjalna siedziba Prezydenta Federalnego Austrii, a także Hiszpańska Szkoła Jazdy Konnej i Austriacka Biblioteka Narodowa.
- Kompleks pałacowy zajmuje powierzchnię około 240 000 m² i składa się z 18 skrzydeł oraz 19 dziedzińców.
- W skrzydle Amalienburg rezydowała cesarzowa Elżbieta (Sisi), a w sąsiednich apartamentach cesarz Franciszek Józef I.
15 marca 1938 roku z balkonu Neue Burg wychodzącego na Heldenplatz Adolf Hitler ogłosił przed wielotysięcznym tłumem przyłączenie Austrii do III Rzeszy (Anschluss). Miejsce to do dziś jest symbolem tragicznej historii Austrii.
Dziedziniec In der Burg z renesansową bramą Schweizertor (Brama Szwajcarska) z 1552 roku, monumentalny plac Heldenplatz z konnymi pomnikami księcia Eugeniusza Sabaudzkiego i arcyksięcia Karola, a także monumentalną fasadę Neue Burg.
Maria-Theresien-Platz i ogrody
Maria-Theresien-Platz został wytyczony w drugiej połowie XIX wieku jako część wielkiego założenia urbanistycznego wzdłuż Ringstraße. Plac zaprojektowali Gottfried Semper i Carl von Hasenauer, planując powiązanie go architektonicznie z kompleksem Hofburga.
Osią placu są dwa niemal bliźniacze neorenesansowe gmachy muzealne naprzeciw siebie: Muzeum Historii Sztuki (Kunsthistorisches Museum) i Muzeum Historii Naturalnej (Naturhistorisches Museum).
- Centralny pomnik cesarzowej Marii Teresy odsłonięto w 1888 roku; jego autorem jest rzeźbiarz Kaspar von Zumbusch.
Pomnik Marii Teresy przedstawiający władczynię w otoczeniu jej najważniejszych doradców i dowódców (m.in. kanclerza von Kaunitza i feldmarszałka von Dauna), symetryczne ogrody parterowe z geometrycznie strzyżonymi bukszpanami oraz fasady muzeów zwieńczone posągami wybitnych uczonych i artystów.
Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu (Naturhistorisches Museum)
Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu otwarto uroczyście w 1889 roku, aby pomieścić olbrzymie zbiory naukowe gromadzone przez Habsburgów od połowy XVIII wieku. Początki kolekcji wiążą się z zakupem przez cesarza Franciszka I Stefana (męża Marii Teresy) słynnego gabinetu przyrodniczego Jeana de Baillou z Florencji w 1750 roku.
Budynek, wzniesiony według projektu Gottfrieda Sempera i Carla von Hasenauera, stanowi wybitny przykład „Gesamtkunstwerk” (totalnego dzieła sztuki) epoki epoki historyzmu – bogate dekoracje malarskie i rzeźbiarskie w klatce schodowej i salach ekspozycyjnych bezpośrednio nawiązują do ewolucji wszechświata, dziejów Ziemi oraz rozwoju nauk przyrodniczych.
- Muzeum posiada jedną z największych i najstarszych na świecie kolekcji meteorytów, eksponowaną w Sali V.
- W zbiorach znajduje się Wenus z Willendorfu – wapienna figurka paleolityczna licząca około 29 500 lat, odnaleziona w 1908 roku w Dolnej Austrii.
Oryginalną figurkę Wenus z Willendorfu w osobnej sali, salę meteorytów, monumentalną klatkę schodową z malowidłami Hansa Canona oraz szkielety dinozaurów w salach paleontologicznych.
Belweder w Wiedniu (Górny Belweder i ogrody)
Belweder to barokowy zespół pałacowo-ogrodowy zaprojektowany przez Johanna Lukasa von Hildebrandta dla księcia Eugeniusza Sabaudzkiego, wybitnego wodza cesarskiego wsławionego zwycięstwami nad Imperium Osmańskim. Górny Belweder (Oberes Belvedere), ukończony w 1723 roku, pełnił pierwotnie funkcje czysto reprezentacyjne i bankietowe, stanowiąc wizualne zwieńczenie tarasowego ogrodu opadającego ku Dolnemu Belwederowi.
Po śmierci księcia posiadłość wykupiła cesarzowa Maria Teresa, a w 1776 roku do Górnego Belwederu przeniesiono cesarską galerię obrazów, tworząc jedno z pierwszych publicznie dostępnych muzeów w Europie. Dziś pałac mieści bezcenną kolekcję malarstwa austriackiego od średniowiecza po współczesność, w tym wiodący zbiór dzieł wiedeńskiego modernizmu.
- 15 maja 1955 roku w Sali Marmurowej Górnego Belwederu podpisano Austriacki Traktat Państwowy, przywracający Austrii pełną suwerenność po II wojnie światowej.
Obraz „Pocałunek” (Der Kuss) oraz „Judith” Gustava Klimta, ekspozycję dzieł Egona Schielego, monumentalną barokową Salę Marmurową (Marmorsaal) oraz widok z górnego tarasu ogrodowego na historyczne centrum Wiednia ze strzelistą wieżą katedry św. Szczepana.
Pałac Schönbrunn
Pałac Schönbrunn powstał na terenach dawnego cesarskiego dworku myśliwskiego Katterburg, zniszczonego podczas drugiego oblężenia tureckiego w 1683 roku. Pod koniec XVII wieku cesarz Leopold I zlecił wybitnemu barokowemu architektowi Johannowi Bernhardowi Fischerowi von Erlach projekt nowej monumentalnej rezydencji, która w pierwotnych, niezrealizowanych planach miała przewyższać francuski Wersal.
Swoją obecną, rokokową postać pałac zyskał w połowie XVIII wieku za panowania cesarzowej Marii Teresy, która uczyniła z niego stałą letnią siedzibę rodziny panującej. To tutaj przez dekady toczyło się życie dworskie, a w XIX wieku mieszkał i zmarł cesarz Franciszek Józef I. W 1996 roku pałac wraz z otaczającym go kompleksem parkowym został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
- Pałac ma 1441 pomieszczeń, z których zwiedzający oglądają tylko kilkadziesiąt w ramach tras turystycznych.
- W Sali Lustrzanej (Spiegelsaal) w 1762 roku sześcioletni Wolfgang Amadeus Mozart dał swój pierwszy koncert przed cesarzową Marią Teresą.
W 1805 i 1809 roku pałac służył jako kwatera główna Napoleona Bonapartego po zajęciu Wiednia. W Schönbrunn zmarł też w 1832 roku jego jedyny prawowity syn, Napoleon II, zwany Orlątkiem.
Wielką Galerię (Große Galerie) o długości ponad 40 metrów ze złoceniami i freskami Gregoria Guglielmiego, gabinet Milionowy (Millionenzimmer) wyłożony cenną boazerią z palisandru i miniaturami indo-perskimi, oraz skromnie urządzone prywatne apartamenty cesarza Franciszka Józefa.
Glorieta w ogrodach Schönbrunn
Glorieta wznosi się na szczycie wzgórza Schönbrunn (około 60 metrów ponad pałacem) i stanowi optyczne zamknięcie barokowej osi parkowej rezydencji. Została zbudowana w 1775 roku według projektu nadwornego architekta cesarzowej Marii Teresy, Johanna Ferdinanda Hetzendorfa von Hohenberga.
Budowla powstała jako wczesnoklasycystyczna arkada triumfalna upamiętniająca zwycięstwo wojsk austriackich nad Prusami w bitwie pod Kolinem (1757 r.) podczas wojny siedmioletniej. W XIX wieku służyła rodzinie cesarskiej jako pawilon jadalny i miejsce podziwiania krajobrazu; została zrekonstruowana po zniszczeniach odniesionych w trakcie bombardowań alianckich w 1945 roku.
- Do budowy arkad Gloriety wykorzystano kamienne elementy pochodzące z rozbiórki niedokończonego renesansowego pałacu Neugebäude w Simmeringu.
Cesarskiego orła wieńczącego attykę, płaskorzeźby i trofea wojenne na fasadzie oraz platformę widokową na dachu, skąd widać ogrody Schönbrunn, pałac i panoramę Wiednia.
Muzeum Techniki w Wiedniu (Technisches Museum Wien)
Decyzję o utworzeniu wiedeńskiego Muzeum Techniki podjęto w 1908 roku z okazji 60-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I, a kamień węgielny wmurowano rok później w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu Schönbrunn. Budynek zaprojektował Emil von Förster w stylu neoklasycystycznym z wykorzystaniem pionierskich jak na tamte czasy konstrukcji ze zbrojonego betonu.
Choć prace budowlane ukończono przed wybuchem I wojny światowej, z powodu działań zbrojnych i powojennego kryzysu muzeum otwarto dla publiczności dopiero w maju 1918 roku. Instytucja miała dokumentować spektakularny postęp techniczny i przemysłowy Cesarstwa Austro-Węgierskiego, gromadząc zabytki inżynierii kolejowej, lotnictwa, telegrafii i hutnictwa.
- Powierzchnia ekspozycyjna muzeum wynosi ponad 22 000 m², podzielonych na cztery główne kondygnacje.
- W zbiorach znajduje się samochód Siegfrieda Marcusa z 1888 roku – jeden z najstarszych zachowanych pojazdów napędzanych silnikiem benzynowym na świecie.
Cesarski wagon salonowy z epoki Habsburgów, zabytkowe parowozy w hali kolejowej (w tym Steinbrück z 1848 roku), sekcję wczesnego lotnictwa z samolotami pionierów oraz samochód Marcusa z końca XIX wieku.
Taras widokowy wieży północnej Katedry św. Szczepana
Gotycka katedra św. Szczepana (Stephansdom) to najważniejsza świątynia i serce Wiednia. Wznoszenie jej wieży północnej (Nordturm) rozpoczęto w 1467 roku według planów mistrza budowlanego Hansa Puchsbauma, z zamysłem stworzenia symetrycznej pary dla ukończonej wcześniej wieży południowej (Steffl).
Z powodu problemów finansowych, zagrożenia tureckiego oraz zmian w architektonicznych prądach epoki, budowę przerwano w 1511 roku na wysokości nieco ponad 68 metrów. W 1578 roku Hans Saphoy zwieńczył niedokończoną strukturę renesansowym hełmem, nadając wieży jej charakterystyczny, ścięty kształt, który zachował się do dziś.
- Wieża północna ma wysokość 68,3 metra, co czyni ją znacznie niższą od wieży południowej mierzącej 136,4 metra.
- Na wieży zawieszony jest Pummerin – największy dzwon w Austrii, ważący ponad 20 ton.
Obecny dzwon Pummerin to odlew z 1951 roku. Zastąpił on pierwotny dzwon z 1711 roku, ulany z armat zdobytych na Turkach po odsieczy wiedeńskiej, który uległ zniszczeniu, gdy runął w płomieniach podczas wielkiego pożaru katedry w kwietniu 1945 roku.
Ogromny dzwon Pummerin z bliska na platformie widokowej, dach katedry pokryty 230 000 glazurowanych, wielobarwnych dachówek tworzących wzór cesarskiego orła dwugłowego, oraz bezpośredni widok z góry na plac Stephansplatz i rozświetlone ulice Graben i Kärntner Straße.
Jak się poruszać
Wiedeń posiada jeden z najlepiej zorganizowanych systemów transportu miejskiego w Europie (Wiener Linien), obejmujący 5 linii metra (U-Bahn), gęstą sieć tramwajów i autobusów. Przy weekendowym zwiedzaniu najbardziej opłaca się zakupić bilet 24-godzinny (24-Stunden-Wien) lub 48-godzinny, który pozwala na nielimitowane przejazdy wszystkimi środkami transportu w granicach strefy miejskiej Kernzone Wien. Karty Vienna City Card są opłacalne wyłącznie przy intensywnym korzystaniu ze zniżek muzealnych. Z lotniska Schwechat do centrum najtaniej i najwygodniej dojechać pociągiem podmiejskim S-Bahn S7 (do stacji Wien Mitte, ok. 25 min) lub pociągiem dalekobieżnym ÖBB Railjet (do Wien Hauptbahnhof, ok. 15 min). Wiedeń jest miastem bardzo bezpiecznym; umiarkowaną czujność wobec kieszonkowców warto zachować jedynie na głównych węzłach przesiadkowych nocą (stacje Praterstern, Westbahnhof) oraz w tłumie turystów przy największych atrakcjach.
Kuchnia
Wiedeńska kuchnia to nie tylko sznycel. Do kanonu dań obowiązkowych należą: Wiener Schnitzel (tradycyjny sznycel cielęcy panierowany w bułce tartej, smażony na klarowanym maśle, podawany z sałatką ziemniaczaną Erdäpfelsalat), Tafelspitz (gotowana wołowina serwowana z sosem jabłkowo-chrzanowym i pieczonymi ziemniakami) oraz Frittatensuppe (bulion wołowy z naleśnikowymi paskami). Niezbędnym elementem kultury jest kawiarnia (Kaffeehaus), gdzie zamawia się kawę Melange (odpowiednik cappuccino z nieco mniejszą ilością pianki mlecznej) lub Verlängerter, a do tego kawałek Sachertorte (tortu czekoladowego z morelową marmurkową warstwą) lub Apfelstrudel (strudla jabłkowego). Obiad w tradycyjnych restauracjach (Gasthaus) jada się zwykle w godzinach 12:00–14:30, a kolację między 18:30 a 21:30.
Pamiątki
Tradycyjne wiedeńskie pamiątki o wysokiej jakości to wyroby cukiernicze: wafle Manner w różowych opakowaniach (najlepszy wybór w sklepie firmowym na Stephansplatz, ok. 3–5 € za wielopak), oryginalne czekoladki Mozartkugeln marki Mirabell albo wyroby manufaktury Heindl. Kto szuka ekskluzywnych upominków, powinien zajrzeć do dawnych cesarsko-królewskich dostawców dworu (k.u.k. Hoflieferanten): do cukierni Demel przy Kohlmarkt po kandyzowane fiołki (ulubione słodycze cesarzowej Sisi, ok. 15–25 € za puszkę). Oryginalną pamiątką są oryginalne wiedeńskie kule śnieżne (Original Wiener Schneekugel) produkowane ręcznie od 1900 roku przez rodzinę Perzy (ceny zależą od rozmiaru). Na pchlim targu Flohmarkt przy Naschmarkt (w soboty) można znaleźć zabytkowe szkło, porcelanę i przedmioty z epoki monarchii austro-węgierskiej.
